AMD (ang. age-related macular degeneration)
Tak właśnie brzmi rozpoznanie zwyrodnienia siatkówki związanego z wiekiem.
Jeszcze nie tak dawno bardzo mało mówiło się na temat tej choroby. Ale niestety z wielu powodów mamy coraz częściej z nią do czynienia. AMD jest główną przyczyną poważnej utraty wzroku i praktycznej ślepoty u ludzi po 50 roku życia w krajach rozwiniętych.
Zmiany chorobowe przy tej chorobie obejmują plamkę. Jest to stosunkowo mały obszar siatkówki, ale ten niewielki obszar odgrywa najważniejszą rolę w procesie naszego widzenia, daje nam możliwość czytania, pisania, czy wykonywania czynności precyzyjnych.
AMD uszkadza plamkę, tym samym uszkadzając widzenie centralnie. Stopniowo w ciągu kilku, nieraz kilkunastu lat pogarsza się ostrość widzenia. Bez wykonania badań specjalistycznych pacjent często nie jest w stanie zauważyć zmian w stadiach początkowych i średnio-zaawansowanych. Większość pacjentów zgłasza się zdecydowanie za późno, wtedy kiedy już możliwości leczenia są znacznie ograniczone. Dlatego bardzo ważnym jest, aby pacjenci byli świadomi tego, co z nimi się dzieje lub tego, że należą do grupy ryzyka i muszą regularnie badać się u specjalisty.
Czynniki ryzyka:
• Wiek - ryzyko wzrasta z wiekiem, znacznie wzrasta po 65 roku życia
• Występowanie AMD w rodzinie
• Jasna barwa tęczówki
• Osoby o jasnej karnacji
• Kobiety bardziej narażone niż mężczyźni
• Dieta uboga w witaminy oraz mikroelementy
• Palenie tytoniu
• Nadmierna ekspozycja na światło słoneczne
• Nadciśnienie tętnicze, miażdżyca
• Nadwaga, otyłość
Wyróżnia się dwie postacie AMD: suchą (80-90%) i wysiękową.
W postaci suchej pacjent często nie zauważa żadnego pogorszenia widzenia. Na dnie oka w siatkówce obecne mogą być druzy (małe żółtawe złogi gromadzące się w głębokich warstwach siatkówki), ubytki warstwy barwnikowej siatkówki, przegrupowania barwnika. Jeżeli zajęty jest większy obszar siatkówki, w centralnym polu widzenia mogą pojawić się ciemne plamy zwane mroczkami. W momencie kiedy zaczynają być zniekształcone linie proste (metamorfopsje) możemy myśleć o przejściu choroby w stadium wysiękowe, co w znacznym stopniu pogarsza rokowanie.
Stadium wysiękowe postępuje znacznie szybciej niż stadium suche. Pod warstwą barwnikową lub w samej siatkówce pojawiają się nieprawidłowe naczynia, które są nieszczelne, powodują obrzęk siatkówki centralnej, często krwawią. Im dłużej utrzymują się te zmiany, tym bardziej pogarsza się funkcja siatkówki, a razem z tym widzenie. Chory może zauważyć obecność większych nieregularnych mroczków w centralnym polu widzenia, znaczne zniekształcenie obrazu i oczywiście znaczne pogorszenie ostrości wzroku. Jeżeli nie zastosujemy żadnej metody leczenia stopniowo, w przeciągu kilku, kilkunastu miesięcy dochodzi do powstania blizny włóknisto-naczyniowej w centralnej siatkówce, a pacjent widzi obwodem siatkówki. Jest to widzenie na poziomie liczenia palców z odległości 1-2 metrów bokiem. Czytanie staje się niemożliwe, wykonywanie codziennych czynności sprawia wielkie trudności. Jest to ślepota centralna.
Każdy pacjent chory na AMD i jego lekarz prowadzący muszą przyłożyć wszelkich starań żeby do tego nie dopuścić. Ale w wielu sytuacjach leczenie wysiękowej postaci AMD jest wyjątkowo trudne z różnych powodów (na dzień dzisiejszy nie istnieje metoda leczenia skuteczna w 100%, a istniejące metody leczenia są w chwili obecnej mało dostępne ze względów finansowych). W takich sytuacjach chorzy muszą wiedzieć, że choroba w dużym stopniu uszkadza widzenie centralne i nie wpływa na widzenie obwodowe. W stadiach zaawansowanych dochodzi do ślepoty centralnej, ale niecałkowitej.
Co może pacjent?
• Regularne wizyty u okulisty, po 50 roku życia zalecane badanie raz w roku
• Regularne wykonywanie testu Amslera
• Stosowanie odpowiedniej diety bogatej w antyoksydanty (żółtko jaja kurzego, brokuły, brukselka, szpinak, pomarańcze), ewentualnie przyjmowanie preparatów zawierających witaminy, mikroelementy i luteinę krystaliczną
• Rzucenie palenia
• Utrzymanie odpowiedniej wagi
• Leczenie nadciśnienia, miażdżycy, niedokrwistości
• Ochrona oczu przed szkodliwym działaniem promieni UV (okulary korekcyjne z odpowiednim filtrem UV, okulary przeciwsłoneczne)
• Jeśli zauważysz zmiany widzenia, natychmiast skontaktuj się ze swoim lekarzem okulistą
Co może zrobić lekarz okulista?
• Lekarz prowadzący przede wszystkim powinien uświadomić chorego na czym polega istota choroby
• Dokładna ocena widzenia centralnego
• Dokładna ocena dna oka
• Wykonanie fotografii dna oka przy stwierdzeniu objawów choroby celem dalszego monitorowania zmian
• W większości przypadków wskazane wykonanie angiografii fluoresceinowej, polegającej na wykonaniu serii zdjęć dna oczu po podaniu dożylnym barwnika fluoresceiny
• Wykonanie badania OCT siatkówki (optyczna koherentna tomografia oka)
• Badanie angiografii fluoresceinowej oraz OCT pozwalają na zróżnicowanie suchej i wysiękowej postaci AMD, jak również mają duże znaczenie w monitorowaniu istniejących zmian
Leczenie
W suchej postaci AMD nie stosuje się żadnej metody leczenia zabiegowej. W tym przypadku zalecane są suplementy diety.
W niektórych przypadkach wysiękowej AMD stosuje się laseroterapię, terapię fotodynamiczną (PDT). Lecz wskazania do tych metod leczenia są znacznie ograniczone i leczenie polega przede wszystkim na zatrzymaniu lub zwolnieniu procesu chorobowego, bez możliwości poprawy widzenia.
Istnieje również jeszcze jedna forma leczenia, która staje się coraz bardziej rozpowszechniona. Są to injekcje doszklistkowe preparatów Anty-VEGF.
Film z iniekcji doszklistkowe: http://www.youtube.com/watch?v=HRM9LaPnbUw&feature=endscreen&NR=1
Zabiegi chirurgiczne na siatkówce nie dają istotnej poprawy widzenia.
Należy pamiętać, że metodę leczenia dobiera się indywidualnie, w zależności od postaci AMD i jej zaawansowania, a efekty leczenia mogą być różne u różnych chorych i niekiedy może dojść do nawrotu choroby.
Więcej o leczeniu AMD na stronie internetowej www.amd.org.pl
Zdjęcia barwne dna oczu i angiografii fluoresceinowej pacjenta z zaawansowaną postacią AMD wysiękowej.
